Mowa nienawiści – definicje Rady Europy i Unii Europejskiej

W Decyzji ramowej w sprawie zwalczania pewnych form i przejawów rasizmu i ksenofobii za pomocą środków prawnokarnych z 2008 r. za „czyny popełniane na tle rasistowskim lub ksenofobicznym” uznane zostały:

  • Publiczne nawoływanie do przemocy lub nienawiści skierowanej przeciwko grupie osób, którą definiuje się według rasy, koloru skóry, pochodzenia, wyznawanej religii lub światopoglądu albo przynależności narodowej lub etnicznej, lub przeciwko członkowi takiej grupy

Oznacza to, że nawoływanie do mowy nienawiści musi mieć charakter publiczny – w tym ujęciu pojęcie mowy nienawiści nie obejmuje wypowiedzi wypowiadanych „u cioci na imieninach”.

  • Publiczne rozpowszechnianie lub rozprowadzanie tekstów, obrazów lub innych materiałów zawierających treści rasistowskie lub ksenofobiczne

Za rozpowszechnianie mowy nienawiści możemy uznać zatem organizację koncertu neonazistowskiego zespołu, wystawę plakatów nawołujących do nienawiści (chyba, że wystawie będzie towarzyszyć krytyczny komentarz), a także udostępnianie w portalach społecznościowych obrazków nawołujących do nienawiści.

  • Publiczne aprobowanie, negowanie lub rażące pomniejszanie zbrodni ludobójstwa, zbrodni przeciwko ludzkości oraz zbrodni wojennych w rozumieniu art. 6, 7 i 8 statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego oraz zbrodni określonych w art. 6 Karty Międzynarodowego Trybunału Wojskowego, jeśli czyny takie mogą podburzać do przemocy lub wzbudzać nienawiść skierowaną przeciwko takiej grupie lub jej członkowi

Wspomniany statut to dokument uchwalony w 1998 r., od 2003 r. stanowi on integralną część polskiego systemu prawnego. Zawiera on definicje ludobójstwa, zbrodni przeciwko ludzkości i zbrodni wojennych. Ludobójstwo występuje wówczas, gdy dokonuje się jednego lub więcej z poniższych czynów w celu zniszczenia całości lub części grupy narodowej, etnicznej, rasowej lub religijnej:

Zabójstwo członków grupy Może być to zabójstwo dokonane w ramach systemu państwowego (np. w niemieckich obozach zagłady podczas II wojny światowej) lub działań oddolnych (np. mordy dokonywane przez oddziały OUN – UPA podczas II wojny światowej na Wołyniu)
Spowodowanie poważnego uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia psychicznego członków grupy  

 

W ramach prześladowania określonej grupy może dochodzić do torturowania jej przedstawicieli lub wykonywania na nich eksperymentów medycznych – przykładem są działania prowadzone w obozach zagłady przez dr. Mengele

Rozmyślne stworzenie dla grupy warunków życia, obliczonych na spowodowanie jej całkowitego lub częściowego zniszczenia fizycznego  

Można doprowadzić do wyniszczenia danej grupy poprzez zmuszenie jej przedstawicieli do życia w niebezpiecznych warunkach. Podczas Rzezi Ormian (1915-1917) władze osmańskie nakazały przesiedlić wszystkich Ormian na pustynię. Podczas pieszej wędrówki wiele osób umarło z wycieńczenia lub z powodu chorób, dochodziło również do licznych gwałtów i zabójstw ze strony osób eskortujących deportowanych i ze strony ludności miejscowej. Wędrówki tej nie przeżyło, według różnych szacunków, od 0,5 mln do 1,5 mln osób.

Stosowanie środków, które mają na celu wstrzymanie urodzin w obrębie grupy  

W celu wstrzymania wzrostu demograficznego w danej populacji można na przykład zmuszać kobiety do sterylizacji lub poddania się aborcji. W nazistowskich Niemczech sterylizacji poddawano osoby niepełnosprawne. Podobne działania podejmowano również w państwach demokratycznych – np. w Szwecji czy Stanach Zjednoczonych. Wiadomo również, że władze Korei Północnej zmuszają do aborcji kobiety, które zaszły w ciążę z obywatelami innych państw (najczęściej Chin).

 Przymusowe przekazywanie dzieci członków grupy do innej grupy  

Nazistowskie Niemcy stosowały politykę odbierania z nie-germańskich rodzin dzieci o „aryjskim” wyglądzie. Władze Australii odbierały dzieci z rodzin aborygeńskich, oddając je na wychowanie białym rodzinom – od praktyki tej władze Australii odstąpiły dopiero w latach 70. XX wieku.

Za zbrodnię przeciwko ludzkości uznawany jest którykolwiek z wymienionych poniżej czynów popełniony w ramach rozległego, systematycznego, świadomego ataku (organizowanego przez władze państwowe lub zorganizowane grupy) przeciwko ludności cywilnej: zabójstwo, eksterminacja (może oznaczać również pozbawienie określonej grupy dostępu do jedzenia i opieki medycznej), niewolnictwo (przede wszystkim handel kobietami i dziećmi), deportacja lub przymusowe przemieszczanie ludności, uwięzienie lub inne dotkliwe pozbawienie wolności fizycznej z naruszeniem podstawowych reguł prawa międzynarodowego, tortury, zgwałcenie, niewolnictwo seksualne, przymusowa prostytucja, wymuszona ciąża, przymusowa sterylizacja oraz jakiekolwiek inne formy przemocy seksualnej porównywalnej wagi, prześladowanie jakiejkolwiek możliwej do zidentyfikowania grupy lub zbiorowości z powodów politycznych, rasowych, narodowych, etnicznych, kulturowych, religijnych, płci (gender – definiowana jako płeć męska i żeńska w kontekście społecznym), wymuszone zaginięcia osób, zbrodnia apartheidu.

Definicja zbrodni wojennych odwołuje się do Konwencji Genewskich z 1949 r. i obejmuje: zamierzone zabójstwo, tortury lub nieludzkie traktowanie, w tym eksperymenty biologiczne, umyślne sprawianie wszelkich cierpień albo ciężkich uszkodzeń ciała i zdrowia, poważne zniszczenia i przywłaszczania mienia, nieusprawiedliwione koniecznością wojskową i dokonywane bezprawnie i samowolnie, zmuszanie jeńców wojennych lub innych chronionych osób do służby w siłach zbrojnych mocarstwa nieprzyjacielskiego, umyślne pozbawianie jeńców wojennych lub innych chronionych osób prawa do rzetelnego procesu w normalnym trybie, bezprawna deportacja lub przesiedlenie albo bezprawne pozbawienie wolności, branie zakładników. Ponadto do kategorii zbrodni wojennych zaliczany jest szereg innych działań, przede wszystkim skierowanych wobec ludności cywilnej i jeńców

Rada Europy odnosi się bezpośrednio do pojęcia „mowa nienawiści”. Zostało ono określone w Rekomendacji R (97) 20 Komitetu Ministrów Rady Europy nt. mowy nienawiści. Za mowę nienawiści Rada uznaje: agresywny nacjonalizm, etnocentryzm, ksenofobię, antysemityzm, nietolerancję.